وسيله پى برد كه خداى تعالى او را دوست دارد ، زيرا هر كه را خداوند دوست دارد او را در دلهاى مردم محبوب مىسازد . 9 - يا صرفا براى حيا و شرمندگى از ظهور كارهاى ناشايست ، و اين غير از ترس از مذمّت و بدى و آزار ديگران است بلكه از اين جهت كه حيا از فضائل اخلاق و از بزرگوارى و كرامت نفس است . رسول خدا صلى اللَّه عليه و آله و سلَّم فرمود : « الحياء خير كلَّه » « حيا سراسر نيكى است » . و امام صادق عليه السّلام فرمود : « الحياء شعبة من الايمان » « حيا شعبه اى از ايمان است » . و پيغمبر اكرم صلى اللَّه عليه و آله و سلَّم فرمود : « الحياء لا يأتي إلا بالخير » از حيا جز نيكى نمىآيد « . و فرمود : » انّ اللَّه تعالى يحبّ الحيىّ الحليم « « خداى تعالى با حياى بردبار را دوست دارد » . و كسى كه گناهى مرتكب شده و از ظهور و علنى شدن آن در ميان مردم باكى ندارد ميان گناهكارى و پرده درى و بىحيائى - وقاحت و بىشرمى - جمع كرده ، و حال چنين كسى بدتر است از آن كه گناه مىكند و از گناه خود شرمنده است و آن را مىپوشاند . و بسيار است كه حيا با ريا مشتبه مىشود ، و رياكار ادعاى حيا و شرمندگى مىكند ، و مىپندارد كه وقتى بديها را ترك مىكند يا آنها را پنهان مىدارد يا عبادات را خوب انجام مىدهد اينها به سبب حياء از مردم است نه ريا ، و حال آنكه دروغ و خلاف واقع است . و بيان مطلب اين است كه : حيا خلق و خويى است كه از طبع كريم سرچشمه مىگيرد ، و ممكن است به دنبال آن ريا نيز پيدا شود و حيا به ريا آميخته گردد ، و ممكن است به دنبال حيا انگيزهء اخلاص پديد آيد و با هم جمع شود . مثلا اگر كسى از دوستش وامى بخواهد ، اگر وى صريحا و بىپروا و بدون هيچ ملاحظه و بهانه اى درخواست او را رد كند مرتكب وقاحت و بىشرمى شده ، و اگر وام را بپردازد صرفا به سبب توجه به قبح ردّ روياروى وى بدون اينكه رغبتى به ثواب داشته باشد يا از ملامت و بدگوئى او بترسد يا مدح و ثناى وى را دوست داشته باشد به طورى كه اگر با نامه يا توسط شخص ديگرى درخواست مىكرد نمىپذيرفت ، عمل اين شخص فقط از روى حياست و خالى از ريا يا اخلاص است . و اگر به سبب حيا رد كردن وى بر او دشوار باشد و بخل درونى مانع از دادن وام گردد انديشهء ريا در او پديد مىآيد و با خود فكر مىكند كه بايد به او وام دهد تا وى را به سخاوت